Wymagania na poszczególne oceny    

Podobnie jak w obu klasach programowo niższych, kryteria zostały podzielone na cztery zakresy. Dwa z nich {Rozumienie tekstu, Tworzenie własnych wypowiedzi ustnych i pisemnych) obejmują wymagania, którym uczeń musi sprostać w czasie edukacji polonistycznej w szkole ponadgimnazjalnej w każdej klasie. Dwa kolejne zakresy {Literatura i kultura - wiedza i umiejętności, Język - wiedza i umiejętności) odnoszą się do materiału nauczania klasy III, ostatni zaś {Samokształcenie) określa przede wszystkim zadania związane z przygotowaniem prezentacji maturalnej. Zgodnie z zasadą przyjętą wcześniej, najniższy (konieczny) poziom wymagań, odpowiadający ocenie dopuszczającej, został opracowany w odniesieniu do Podstawy programowej, nie programu nauczania. Otrzymanie oceny dopuszczającej oznacza bowiem, iż uczeń opanował jedynie niezbędną wiedzę oraz umiejętności, pozwalające na otrzymanie świadectwa ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej.

Wymagania dla poziomu rozszerzonego zostały uwzględnione w kryteriach osiągnięć na ocenę dobrą i bardzo dobrą.

Na ocenę dopuszczającą uczeń potrafi:

Literatura i kultura - wiedza i umiejętności
  • przyporządkować epoce nazwiska pisarzy wskazanych w Podstawie programowej oraz wymienić ich dzieła,
  • przyporządkować autorowi tytuły i głównych bohaterów utworów literackich wskazanych w Podstawie programowej,
  • podać dokładną datę rozpoczęcia i zakończenia II wojny światowej i określić znaczenie tego zdarzenia dla periodyzacji literatury XX wieku,
  • posługiwać się pojęciem totalitaryzm,
  • objaśnić znaczenie nazw epok literackich: dwudziestolecie międzywojenne, współczesność,
  • odróżnić od siebie tekst liryczny, epicki i dramatyczny,
  • wskazać podstawowe cechy najważniejszych dla omawianych epok gatunków literackich i publicystycznych: opowiadanie, powieść parabola, dramat absurdu, reportaż,
  • nazwać najważniejsze prądy umysłowe i filozoficzne (katastrofizm, egzystencjalizm, franciszkanizm, neoklasycyzm) oraz kierunki i tendencje artystyczne (awangarda, groteska, behawioryzm, literatura faktu, poezja lingwistyczna) omawianych epok oraz wskazać ich cechy,
  • znaleźć w dziełach literackich wskazanych w Podstawie programowej realizację wymienionych wyżej haseł i prądów,
  • streścić główne wątki utworów epickich i dramatycznych wskazanych w Podstawie programowej,
  • scharakteryzować głównych bohaterów literackich utworów epickich i dramatycznych wskazanych w Podstawie programowej,
  • rozpoznać najważniejsze środki i zabiegi stylistyczne w utworach literackich omawianych epok (epitet, metafora, porównanie, apostrofa, pytanie retoryczne, wykrzyknienie, ironia),
  • zanalizować utwory wskazane w Podstawie programowej, uwzględniając najważniejsze kategorie opisu (podmiot/ /adresat liryczny, narrator, świat przedstawiony) oraz posługując się podstawową terminologią teoretycznoliteracką,
  • określić tematykę utworów literackich wskazanych w Podstawie programowej,
Język - wiedza i umiejętności
  • rozpoznać tekst napisany w stylu potocznym,
  • odróżnić błąd językowy od innowacji językowej,
  • posługiwać się pojęciem frazeologizm,
  • wskazać frazeologizmy w wypowiedzi potocznej i tekście literackim,
Rozumienie tekstu
  • odtworzyć informacje sformułowane wprost,
  • odczytać sens fragmentów (zdań, grupy zdań, akapitów),
  • wyodrębnić główną myśl całego tekstu,
Tworzenie własnych wypowiedzi ustnych i pisemnych
  • posługiwać się komunikatywnym językiem w mowie i w piśmie,
  • wypowiadać się w mowie i w piśmie na zadany temat, w sposób świadczący o zrozumieniu tematu,
  • wybrać teksty literackie służące realizacji zadanego tematu,
  • odnieść się w wypowiedzi do tekstów literackich,
  • skomponować wypowiedź składającą się ze wstępu, rozwinięcia i zakończenia,
  • samodzielnie prowadzić zeszyt przedmiotowy,
  • zrealizować przynajmniej połowę obowiązkowych zadań klasowych i domowych przewidzianych przez nauczyciela,

Dopuszczalne: konieczność pomocy ze strony nauczyciela podczas realizacji zadań, ubogi komentarz, stereotypowość sądów, streszczanie utworu zamiast analizy i interpretacji, drobne błędy rzeczowe, błędy kompozycyjne (np. brak proporcji między poszczególnymi elementami pracy, brak logicznej spójności tekstu), błędy stylistyczne, składniowe, frazeologiczne, fleksyjne, interpunkcyjne i ortograficzne.

Samokształcenie
  • samodzielnie zgromadzić i opracować podstawowy materiał (literacki, plastyczny, filmowy, teatralny) na zadany
  • temat,
  • przygotować bibliografię podmiotową i przedmiotową.

Na ocenę dostateczną uczeń potrafi to, co na ocenę dopuszczającą, a ponadto:

Literatura i kultura - wiedza i umiejętności
  • wskazać podstawowe cechy wszystkich omawianych gatunków literackich, objaśnić, na czym polega synkretyczny charakter literatury romantycznej,
  • powiązać fakty literackie z istotnymi wydarzeniami historycznymi i politycznymi (np. agresja ZSRR na Polskę, Marzec '68),
  • rozpoznać cechy charakterystyczne malarstwa ekspresjonistycznego, surrealistycznego i kubistycznego,
  • porównać: obraz rzeczywistości lagrowej i lagrowej, sposób przedstawienia dramatu pokolenia Kolumbów w liryce K.K. Baczyńskiego i T. Różewicza, obraz powstania w getcie z perspektywy uczestnika i obserwatora,
  • zinterpretować metaforyczne tytuły następujących utworów: Proces, Inny świat, Zdążyć przed Panem Bogiem, Dżuma, Tango,
  • opisać następujące motywy i tematy literackie, odwołując się do poznanych utworów: Forma, rewolucja, śmierć, obóz zagłady/pracy, Holokaust, władza, cierpienie, bunt,
  • scharakteryzować wzorce osobowe i postawy bohaterów, odwołując się do omówionych utworów literackich (everyman, Kolumb, człowiek zlagrowany/złagrowany, opozycjonista),
  • scharakteryzować wizję świata i człowieka w literaturze awangardowej, wojennej i powojennej, odwołując się do omówionych utworów literackich,
  • wykorzystać podstawowe konteksty do analizy i interpretacji utworów literackich (np. kontekst biograficzny dla Innego świata G. Herlinga-Grudzińskiego, historyczno-polityczny dla Przesłania Pana Cogito Z. Herberta czy filozoficzny dla Dżumy A. Camusa),
  • określić tematykę wszystkich omawianych utworów literackich,
Język - wiedza i umiejętności
  • rozpoznać w konkretnym tekście leksykalne i składniowe cechy stylu potocznego, dokonać klasyfikacji błędów językowych,
  • określić istotę frazeologizmu jako połączenia wyrazowego (z odwołaniem do przykładów),
  • objaśnić znaczenie przykładowych zwrotów i wyrażeń idiomatycznych zastosowanych w wypowiedzi potocznej i tekście literackim,
Rozumienie tekstu
  • sformułować tezę tekstu bądź fragmentu tekstu,
  • podać argumenty na rzecz tezy,
  • odróżnić argumenty od przykładów oraz tezę od hipotezy,
  • rozpoznać relacje kompozycyjne między poszczególnymi fragmentami (akapitami) tekstu,
  • oddzielić informacje od opinii,
  • wskazać przyczyny i skutki,
Tworzenie własnych wypowiedzi ustnych i pisemnych
  • zastosować czytelny podział akapitowy w pracy pisemnej,
  • ułożyć szkicowy plan oraz przygotować na jego podstawie wypowiedź ustną bądź pisemną
  • formułować wnioski interpretacyjne oparte na samodzielnej analizie tekstu,
  • posługiwać się cytatami w funkcji argumentacyjnej,
  • posługiwać się na ogół poprawną polszczyzną (w zakresie wymowy, fleksji, leksyki, frazeologii, składni),
  • zabrać głos w dyskusji,
  • wykonać bez pomocy nauczyciela większość ćwiczeń i zadań realizowanych na zajęciach,
Samokształcenie
  • samodzielnie zgromadzić materiał (literacki, plastyczny, filmowy, teatralny) na zadany temat oraz dokonać jego selekcji i problematyzacji,
  • korzystać z tradycyjnych (np. encyklopedie, słowniki, leksykony) i nowoczesnych (np. internet) źródeł informacji,
  • opracować ramowy plan wypowiedzi.

Na ocenę dobrą uczeń potrafi to, co na ocenę dostateczną a ponadto:

Literatura i kultura - wiedza i umiejętności
  • wskazać związki literatury z wydarzeniami historycznymi i politycznymi, kulturą i sztuką oraz filozofią omawianych epok,
  • wymienić głównych twórców kultury (nauki, sztuki, filozofii) i ich dzieła w omawianych epokach,
  • dokonać periodyzacji literatury powojennej,
  • porównać awangardowe formy literackie w liryce, epice i dramacie,
  • porównać wzorce osobowe, kreacje bohaterów oraz wizję świata i człowieka w literaturze awangardowej, wojennej i powojennej, odwołując się do utworów literackich,
  • omówić Witkacowską wizję historii i rewolucji,
  • scharakteryzować język i styl Witkacego i Schulza,
  • objaśnić pojęcie postmodernizm, odwołując się do sposobów kreacji świata przedstawionego w Madame A. Libery, rozpoznać fonetyczne, leksykalne, składniowe i semantyczne środki artystycznego wyrazu w tekstach literackich oraz określić ich funkcje,
  • wskazać dominantę kompozycyjną i stylistyczną oraz dokonać analizy typowego dla epoki i autora utworu literackiego,
  • określić przynależność utworu lirycznego do określonego typu liryki (liryka pośrednia/bezpośrednia/zwrotu do adresata/inwokacyjna/roli),
  • zdefiniować tragizm, komizm i groteskę jako kategorie estetyczne, odwołując się do omówionych utworów,
  • scharakteryzować program ideowy i estetyczny poszczególnych pokoleń i ugrupowań literackich oraz nurtów artystycznych ( kaskaderzy literatury, Nowa Fala, neoklasycyzm, franciszkanizm, poezja lingwistyczna), odwołując się do konkretnych utworów lirycznych,
  • rozpoznać nawiązania kulturowe i intertekstualne w utworach literackich oraz określić ich funkcje,
  • ocenić postawy bohaterów literackich,
Język - wiedza i umiejętności
  • podać przykłady różnych typów błędów językowych,
  • rozpoznać naruszenie normy gramatycznej w tekście literackim oraz określić funkcje tego zabiegu, określić najczęstsze przyczyny powstawania błędów frazeologicznych,
  • na dowolnym przykładzie objaśnić mechanizm defrazeologizacji,
Rozumienie tekstu
  • rozpoznać i określić typ nadawcy i typ adresata tekstu,
  • rozpoznać charakterystyczne cechy stylu i języka tekstu,
  • nazwać środki językowe i określić ich funkcje w tekście,
  • wskazać cechy gatunkowe tekstu,
Tworzenie własnych wypowiedzi ustnych i pisemnych
  • selekcjonować materiał, przywołując tylko informacje istotne z punktu widzenia tematu,
  • posługiwać się terminologią historyczno- i teoretycznoliteracką oraz językoznawczą,
  • sformułować hipotezę badawczą w odniesieniu do tematu,
  • podsumować rozważania (uogólnić wnioski wynikające z analizy i interpretacji tekstu),
  • łączyć akapity, używając wskaźników zespolenia,
  • posługiwać się poprawną polszczyzną (w zakresie wymowy, fleksji, leksyki, frazeologii, składni),
  • posługiwać się stylem stosownym do sytuacji wypowiedzi,
  • przestrzegać zasad etykiety językowej podczas rozmowy, dyskusji, negocjacji,
  • zająć i uzasadnić stanowisko w dyskusji z odwołaniem się do utworu, cytatu, kontekstu lub wiedzy o epoce, aktywnie uczestniczyć w większości lekcji,
Samokształcenie
  • zaplanować i właściwie rozłożyć w czasie działania związane z przygotowaniem prezentacji,
  • przygotować bibliografię podmiotową i przedmiotową, przestrzegając zasad sporządzania opisu bibliograficznego.

Na ocenę bardzo dobrą i celującą uczeń potrafi to, co na ocenę dobrą, a ponadto:

Literatura i kultura - wiedza i umiejętności
  • omówić przemiany gatunkowe w obrębie dramatu i powieści,
  • scharakteryzować różne wzorce wiersza wolnego (nienumerycznego) w polskiej poezji XX wieku,
  • wskazać i opisać charakterystyczne cechy językowe i stylistyczne w tekstach literatury awangardowej, wojennej i powojennej,
  • porównać różne sposoby osiągania efektu groteskowości w literaturze XX wieku,
  • wskazać zależności między językiem omawianych utworów a zawartą w nich interpretacją świata, porównać sposoby realizacji tego samego motywu (toposu) w dwóch tekstach literackich,
  • zinterpretować dzieło literackie w samodzielnie dobranym kontekście (np. filozoficznym, historycznym, historycznoliterackim, kulturowym),
  • dokonać samodzielnej analizy i interpretacji dzieła literackiego, posługując się biegle terminologią historyczno-i teoretycznoliteracką,
  • rozpoznać przenośne znaczenia dzieła (metaforyczne, symboliczne, alegoryczne, paraboliczne), dokonać samodzielnej analizy i interpretacji dzieła sztuki, ze wskazaniem funkcji środków wyrazu specyficznych dla danej dziedziny sztuki,
Język - wiedza i umiejętności
  • objaśnić zależności między stylem potocznym a innymi odmianami języka,
  • wyszukać i poprawić błędy językowe w wybranej wypowiedzi medialnej,
  • dokonać klasyfikacji związków frazeologicznych ze względu na budowę składniową oraz łączliwoąć elementów,
Rozumienie tekstu
  • zastosować wszystkie wymienione wyżej umiejętności w analizie tekstów naukowych i filozoficznych,
Tworzenie własnych wypowiedzi ustnych i pisemnych
  • podporządkować kompozycję wypowiedzi własnemu zamysłowi interpretacyjnemu, skutecznie unikać szablonów i schematów językowych,
  • posługiwać się bogatym słownictwem i urozmaiconą składnią,
  • samodzielnie gromadzić, porządkować i wykorzystywać w wypowiedziach ustnych i pisemnych materiały z różnych źródeł dotyczące literatury, filmu i innych dziedzin sztuki.

2. KRYTERIA OCENIANIA NAJWAŻNIEJSZYCH FORM AKTYWNOŚCI

W ocenie wypracowań i prezentacji ustnych, tak samo jak w obu klasach programowo niższych, zostały wykorzystane kryteria znane z Informatora maturalnego.
Zasady tworzenia wypracowania dotyczącego fragmentu tekstu literackiego oraz prezentacji ustnej uczniowie poznali na początku edukacji w szkole ponadgimnazjalnej, wielokrotnie ćwiczyli również te formy podczas nauki w klasach I-II. W związku z tym należy zmienić skalę punktową (przy zachowaniu tych samych kryteriów oceniania), podwyższając progi na poszczególne oceny szkolne i dostosowując w ten sposób kryteria do postępu wiedzy i umiejętności uczniów. Obie formy aktywności -jako zasadnicze elementy egzaminu maturalnego kończącego IV etap edukacyjny - powinny być bowiem w klasie programowo najwyższej opanowane przez uczniów w stopniu co najmniej zadowalającym.








ilość odsłon: 728



:)